Badania i pomiary czynników środowiska pracy to kluczowy element oceny warunków, w jakich wykonywane są obowiązki zawodowe. Dzięki nim możliwe jest wykrycie szkodliwych lub niebezpiecznych czynników, takich jak hałas, zapylenie, wibracje czy czynniki chemiczne, a następnie wdrożenie działań zapobiegawczych. To podstawa skutecznej profilaktyki zdrowotnej i zapewnienia bezpiecznego środowiska pracy.

Czynniki wpływające na stanowisko pracy

Podstawą oszacowania ryzyka zawodowego powinny być wyniki wykonanych badań i pomiarów czynników fizycznych, chemicznych, biologicznych i innych występujących w środowisku pracy. Pracodawca w przypadku występowania czynników szkodliwych i uciążliwych na stanowisku pracy, ma obowiązek poinformowania pracowników o ryzyku zawodowym, wiążącym się z wykonywaną pracą, jak również o zasadach ochrony przed zagrożeniami.

Obowiązany jest również stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym oraz chorobom związanym z wykonywaną pracą.

Pracodawca konsultuje z pracownikami lub przedstawicielami zakładowej organizacji pracy działania dotyczące:

• rozpoznania czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy;
• wykonania badań, pomiarów oraz pobierania próbek powietrza czynników na danych stanowiskach pracy.

Do szczególnych obowiązków pracodawcy należy:

• utrzymywanie w stałej sprawności urządzenia ograniczającego lub eliminującego czynniki szkodliwe dla zdrowia oraz urządzenia, które służą do pomiarów tych czynników,
• prowadzenie na własny koszt badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia,
• rejestrowanie i archiwizowanie wyników wykonanych badań i pomiarów,
• udostępnianie wyników badań i pomiarów pracownikom lub ich przedstawicielom.

Kiedy przeprowadzać odpowiednie badania?

Pracodawca wskazuje substancje szkodliwe dla zdrowia w miejscu pracy do wykonania badań oraz pomiarów, gdy przeprowadzi rozpoznanie źródeł ich emisji i warunków wykonywania pracy, mające wpływ na poziom zgęszczenia tych czynników bądź na poziom narażenia, ze szczególnym uwzględnieniem:

• rodzaju niniejszych czynników oraz ich właściwościach;
• procesów technologicznych i ich parametrów, wpływających na rodzaj emisji czynników szkodliwych dla zdrowia;
• wyposażenia technicznego, które może być źródłem emisji czynników szkodliwych dla zdrowia;
• środków ochrony zbiorowej, z uwzględnieniem danych dotyczących ich użytkowania;
• organizacji pracy i sposobu jej wykonywania;
• okresu narażenia na oddziaływanie czynników szkodliwych dla zdrowia i obowiązującego u pracodawcy systemu czasu pracy.

Częstotliwość wykonywania pomiarów stężeń substancji chemicznych i pyłów w powietrzu na stanowiskach pracy zależy od poziomów stężeń w ostatnich pomiarach.

Rejestracja wyników wykonywanych pomiarów i badań spoczywa na pracodawcy. Rejestr oraz karty prowadzi i przechowuje służba bezpieczeństwa i higieny pracy, a jeżeli służba taka nie jest powołana obowiązek ten należy do pracodawcy.

Wyniki pomiarów nie mogą być ukrywane, należy o nich poinformować wszystkich pracowników.